Πώς λέμε «Cheers» στα Ιρλανδικά;

Αρχικά θα πρέπει να πούμε ότι η λέξη είναι το «Sláinte» και προφέρεται συνήθως «σλόουν-σα».

Είναι η πιο κλασική και διαδεδομένη ιρλανδική πρόποση. Πιθανότατα την έχεις ακούσει σε παμπ, σε ταινίες, σε σειρές ή απλώς στο στόμα κάποιου που κουβαλά ιρλανδικές ρίζες ή έχει περάσει χρόνο στην χώρα. Στην ιρλανδική γλώσσα (Gaeilge) η λέξη Sláinte σημαίνει κυριολεκτικά «υγεία». Όπως ακριβώς ευχόμαστε και εμείς. Ουσιαστικά, είναι ο σύντομος τρόπος να πεις «στην υγειά σου». Κι όπως συμβαίνει σε πολλές κουλτούρες ανά τον κόσμο, η υγεία είναι η πιο ουσιαστική ευχή που μπορείς να πεις σε κάποιον. Στην Ιρλανδία, όμως, η λέξη αυτή κουβαλά κάτι παραπάνω: γενιές συντροφικότητας, φιλοξενίας και κοινών στιγμών γύρω από ένα τραπέζι ή μια μπάρα.

Όταν λες Sláinte, δεν εύχεσαι απλώς καλή υγεία. Εύχεσαι μακροζωία, καλή τύχη, χαρά, όλα εκείνα που κάνουν τη ζωή να αξίζει. Κάπως έτσι, μια τόσο μικρή λέξη θυμίζει και τη φιλοσοφία πίσω από ένα μπουκάλι Jameson που είναι φτιαγμένο με φροντίδα, για να μοιράζεται σε στιγμές που έχουν λόγο να υπάρχουν και δεν περνάνε άσκοπα.

Αν έχεις ψάξει ποτέ πώς προφέρεται το Sláinte, πιθανότατα έχεις βρεθεί μπροστά σε αντικρουόμενες απόψεις. Η ιρλανδική γλώσσα έχει τους δικούς της κανόνες που, μάλιστα, διαφέρουν από περιοχή σε περιοχή.

Οι δύο πιο συνηθισμένες προφορές είναι:

• «σλόουν-σα»
• «σλόουν-τσα»

Και οι δύο είναι απολύτως σωστές, είτε βρίσκεσαι στο Δουβλίνο, είτε στο Κορκ, είτε στο σαλόνι σου. Σε πιο βόρειες περιοχές της Ιρλανδίας, μπορεί να ακούσεις και μια προφορά κοντά στο «σλάν-τσε». Κι αυτή σωστή είναι.

Το μικρό σημαδάκι πάνω από το γράμμα á λέγεται fada και παίζει καθοριστικό ρόλο. Μακραίνει τον ήχο του φωνήεντος και αλλάζει εντελώς την προφορά:

• Slainte (χωρίς τόνο): προφέρεται περίπου σαν σλέιντζ
• Sláinte (με τόνο): προφέρεται σλόουντζ/σλόουν-σα

Και μιας και μοιράζουμε μικρά γλωσσικά μπόνους: ίσως ακούσεις Ιρλανδούς να λένε Slán (σλόουν) όταν φεύγουν από την παμπ. Σημαίνει «αντίο». Άρα, μέσα σε ένα βράδυ, μπορεί να πεις Sláinte όταν σηκώνεις το ποτήρι και Slán όταν το ακουμπήσεις ξανά κάτω.

Δύο λέξεις, μία κουλτούρα.

Αφού έμαθες τα βασικά, αξίζει να γνωρίζεις και μερικές πιο «πλούσιες» εκδοχές του Sláinte:

• Sláinte mhaith (σλόουν-χε βα) που σημαίνει καλή υγεία
• Sláinte chugat (σλόουν-χε χούγκατ) που σημαίνει στην υγειά σου (ενικός)
• Sláinte chugaibh (σλόουν-χε χούγιβ) που σημαίνει στην υγειά σας (πληθυντικός)

Μπέρδεψες τη γλώσσα σου; Και εμείς. Το παρήγορο είναι ότι δεν χρησιμοποιούνται συχνά σε χαλαρές βραδιές. Αν όμως τις ξέρεις, κάνεις το κομμάτι σου λιγάκι παραπάνω. Είναι από εκείνες τις φράσεις που αγαπούν να ακούνε οι ντόπιοι και επιδοκιμάζουν, ειδικά όταν συνοδεύονται από ένα Jameson.

Το «Sláinte» στην καθημερινή ζωή

Στη σύγχρονη Ιρλανδία, τα αγγλικά και τα ιρλανδικά συνυπάρχουν. Σε μια παμπ μπορεί να ακούσεις «cheers» στο ένα γύρο και «Sláinte» στον επόμενο. Δεν υπάρχει σωστό ή λάθος, μόνο διάθεση για μοίρασμα.

Το Sláinte δεν είναι επίσημο. Είναι άμεσο, ανθρώπινο, καθημερινό. Ταιριάζει εξίσου σε ένα οικογενειακό τραπέζι, σε μια αυθόρμητη συνάντηση φίλων ή σε μια ήσυχη στιγμή με ένα ποτήρι Jameson στο τέλος της ημέρας. Βγαίνει από τα χείλη με απλότητα και αμεσότητα, αγγίζει την καρδιά.

Όπως κάθε τελετουργικό, έτσι και η ιρλανδική πρόποση έχει τους άγραφους κανόνες της που δεν διαφέρουν και πολύ από αυτούς που έχουμε και στην Ελλάδα:

• Σηκώνεις το ποτήρι πριν πιεις, όχι μετά
• Κοιτάς τους άλλους στα μάτια, χαλαρά, φιλικά
• Το τσούγκρισμα είναι προαιρετικό, αλλά πάντα ευπρόσδεκτο (ε, στην Ελλάδα σπάνια δεν τσουγκρίζουμε)
• Δεν πίνεις πριν ακουστεί η πρόποση, είναι ζήτημα ευγένειας.

Χρησιμοποίησέ το σε κάθε στιγμή που αξίζει να μοιραστεί:

• Την Ημέρα του Αγίου Πατρικίου
• Σε γάμους και γενέθλια
• Σε δείπνα με φίλους
• Σε μια γευστική δοκιμή Jameson στο σπίτι

Απέφυγέ το όταν…

• Όταν απολαμβάνεις street food
• Παίζεις ποδόσφαιρο
• Τρως πίτσα στον καναπέ
• Το λες ειρωνικά, χωρίς καν να το πιστεύεις.

Οι Ιρλανδοί αγαπούν το χιούμορ αλλά ακόμη περισσότερο αγαπούν εκείνους που σέβονται τη γλώσσα, τις παραδόσεις και την κουλτούρα τους. 

Οπότε, την επόμενη φορά που θα σηκώσεις το ποτήρι σου, πες το με την καρδιά σου:

Και θυμήσου: οι καλύτερες στιγμές, όπως και το καλό ουίσκι, είναι φτιαγμένες για να μοιράζονται υπεύθυνα, με σεβασμό και με αυθεντικό ιρλανδικό πνεύμα.